Samih al-Qasim, voz da resistencia

Samih al-Qasim é unha das voces palestinas máis oídas e lidas grazas a unha poesía que xirar ao redor da idea dunha Palestina que musicou en palabras; palabras que alimentaron a súa vida, igual que a vida nutriu as outras. Malia nacer en 1939 en az-Zarqua, Xordania, mentres o pai servía na lexión árabe do rei Abadallah, é de Galilea. Foi alí onde estudou e onde viviu as traxedias do pobo palestino. El mesmo puntualizaba que a súa data de nacemento era 1948; o ano da Nakba e das primeiras imaxes que lembra.

A súa aceptación da morte levouno a saudala e convivir con ela igual que o fixo co cancro que padecía e que o levaron o 19 de agosto: “Non me gustas, morte/ mais non che teño medo/ e sei que o meu corpo é o teu leito/ e o meu espírito é o teu colchón/ Sei que as túas beiras son estreitas para min/ Non te quero, morte/ Mais non che teño medo”.

Samih al-Qasim foi un dos primeiros drusos en rexeitar servir no exército israelí e, xunto a Mahmud Darwix, Tawfiq Zayyad e Rashed Hussein, un dos fundadores da literatura da resistencia. No poema “Os nenos de Rafah”, recupera a imaxe de Gaza e máis dos nenos, de Palestina e as súas crianzas, e da realidade tan cotiá do seu pobo; observando como é Xerusalén: unha cidade que é vítima das súas propias experiencias, un lugar que ten medo pero que se resiste a capitular:

Na esquina da rúa

nas aforas da cidade

os nenos de historias longas

xuntaban libros,

marcos de fotos, e esteos,

para construíren unha barricada

para bloquearen o camiño da escuridade

 

Non máis excursións á praia, non máis xeados en Gaza

image

Ahmad Masoud é un escritor palestino, amais de director teatral e investigador, que deixou Gaza para estudar no Reino Unido. Comezou a escribir sendo estudante na Universidade Metropolitana de Londres, cun poema dedicado a un seu primo que mataron nun ataque, en Gaza, en 2003. O poema creceu e deu o que máis tarde sería a súa primeira novela: Días de Gaza. Non só nesta obra describe a vida en Gaza, senón tamén no seu quefacer diario, porque Ahmad é un activador cultural que amosa o vivir de Palestina e de Oriente Medio alí onde está. Así, ensina dabka, o baile típico palestino, e acaba de presentarse unha peza de teatro: Lealdade, sobre a crise en Siria, no Teatro New Diorama. Nun dos seus últimos artigos, conta como é Gaza, como foi e como será:

O ano pasado levei o meu fillo de tres anos, Zino, a Gaza. Era a súa segunda visita aos avós, tres tíos, catro tías e moitos primos. Ía calor; o vento de abril non era moi fresco para este medio inglés medio palestino de pel morena. Malia esperar durante horas no lado exipcio da fronteira de Rafah, entramos e, para o deleite de Zino, había unha excursión á praia planificada para o día seguinte. Encántalle o aire fresco e a auga do mar, e emocionouse todo cando os meus dous tíos pescadores o levaron nas súas barquiñas de pesca.

Hoxe Zino ten catro anos e medio. É algo máis grande e xa fai preguntas complicadas. Non só do tipo “como nacín?”, senón tamén “por que bombardean Gaza?” A súa alma inocente non lle deixa comprender por que están a asolagar ese lugar de vacacións marabilloso. Aos poucos días da agresión sobre Gaza, estaba vendo as novas do Canal Catro e viu imaxes da destrución do tráxico ataque contra catro nenos xogando ao fútbol na mesma praia onde estivera unha vez e tomara un xeado. Xamais esquecerei esa mirada na cara ao darse a volta cara a min. Recoñeceu a praia, mais só dixo: “Ai, non, non vai haber xeados en Gaza e vai moita calor.”

Quen están a pagar o prezo máis elevado desta tráxica situación son esas almas inocentes. Zino está a miles de quilómetros de distancia, en Londres; con todo, fantasea co mundo de Nunca Xamais asolagado, fronte os seus ollos, na pequena pantalla. Os nenos que viven en Gaza teñen pagado un prezo máis alto que calquera outro. Non só cos seus corpos, senón tamén coa destrución das súas fantasías; as mesmas que talvez agora son non máis que unha terra erma ao redor deles. Ao veren a súa praia, os seus parques, colexios, hospitais, fogares e mesquitas como obxectivo da maquinaria de guerra israelí, quedaron sen ningún sitio onde ir, nin sequera os mundiños das súas cabezas. O meu sobriño de seis años dime ao teléfono: “Spiderman e Batman non poden vir a Gaza para loitar contra os malos porque a fronteira está sempre pechada.”

Estas cousas non veñen nas noticias dos medios de comunicación internacionais, que seguen a informar da propaganda israelí, sen tan sequera verificar, dando a mesma escusa de sempre: un foguete palestino lanzado dende a veciñanza dunha escola.

Aínda supoñendo que é certo, sen estar probado, serve isto de escusa para que calquera use como branco unha área de xeito deliberado, sabendo que hai moitas probabilidades de que morran nenos? Eses mesmos nenos presenciaron tres guerras en Gaza en menos de seis anos.

Escribín sobre esas guerras anteriores coa esperanza de non ter que facelo outra vez. Agora escribo isto e dedícollo ao espírito deses nenos de Gaza; non a eses que morreron, porque, con sorte, están contentos nalgún outro sitio, senón a eses que aínda están aí, eses que se converteron en pantasmas de Hogwarts mentres o ataque se enfurece. Milleiros deles están feridos de gravidade ou agardando a súa quenda.

Zino quere volver a Gaza tan pronto como reabran a fronteira. Sabe de sobra que será distinto á última vez. Mais di que quere ir para así coller a receita do xeado. A súa Teta (avoa) pode facelo e daquela daralo aos nenos do campo de refuxiados de Jabalia.

O aniversario de Linda

Ahmad Yacoub é o secretario da Asociación de Escritores Palestinos. É un poeta que sabe enxugar a dor de Palestina nos seus versos e disfrazala para as súas crianzas na vida real. Dende o undécimo piso de un edificio aínda non derrubado de Gaza, segue a vivir, aprendéndolle aos seus tres fillos a imaxinar un outro día, mentres soña esperto que iso quizais exista nalgún momento, e responde aos seus amigos, afastados, que están ben, que seguen vivos. E amais de ánimos, de poemas e de crónicas constantes sobre a situación en Gaza, Ahmad vive cos seus, e chora en silencio, para non contaxiar nin ira nin medo nin nostalxia nin mensaxes que soan a despedidas. O seu último escrito é un relato fantástico, mais non pola imaxinación das palabras que usa, senón polo imaxinativo que é para seguir vivindo e dando vida nunha Gaza que é só pesadelos. “Aniversario: unha candea e unha choiva de foguetes”, ese é o título do seu relato; unha crónica sobre alguén que vive, que quere vivir e que ensina a vivir.

Linda, a miña filla, levaba xa un mes pensando e imaxinando o seu aniversario. Todos os días me entregaba un plan que ao día seguinte eu modificaba.

Linda quería facer unha festa grande. Quería invitar a toda a clase, os veciños e outros máis, que compartían con ela clases de música e ximnasia.

Quería que eu comprase agasallos para cada un dos participantes na festa; como un bonito recoñecemento por participaren e polos regalos que ía recibir.

Linda quería mercar 100 globos, que eu tería que inflar, de todas as cores e tamaños. Quería comprar un vestido novo de flamenco; quería ir á perruquería para que lle cortasen o pelo á francesa (garçon). E, por suposto, quería unha torta coa foto dela, enriba, feita con crema, e con sabor a caramelo. Quería varios tipos de zume. Quería música flamenca e de Shakira. Quería e quería e quería.

Eu, como son moi brando, díxenlle que si, que un día antes ía preparar a maioría das cousas que pedía. Mais, de súpeto, estouparon os foguetes no ceo de Gaza e a terra moveuse coma nun terremoto e os cazas F16, xunto aos Dron, ían e viñan arroxando unha choiva de foguetes. Os milicianos de Hamás lanzaron foguetes tamén e a situación acabou en catástrofe.

Padecemos falta de electricidade dende hai anos, mais a falta de luz, xunto ao clima bélico, crea unha imaxe fantasmal na cidade. E se non hai electricidade iso significa que tampouco hai auga; significa que hai que subir as escaleiras até o undécimo piso, onde vivo coa miña familia, nun barrio costeiro ao norte da cidade de Gaza. Amais, a falta de lux é falta de vida e agora, cos bombardeos, estase a acabar coa vida de moitas persoas.

Linda púxose moi triste e chorou ao perder a súa festa de aniversario e preguntoume: “¿que lle vou dicir ás miñas amigas e ós meus amigos?” Choraba tamén porque perdera os regalos. Mais eu prometinlle que, cando remate esta catástrofe bélica, farei o que ela quería. Con todo, nos meus adentros pensaba: “se sobrevivimos”.

Moitas veces láiome por terme casado e ter fillos; pregúntome: “¿que culpa teñen estas criaturas?” E volvo dicirme: “¿seica os pobos colonizados non han de ter fillos?”

As verdadeiras vítimas son os nenos. ¿Canto medo pasan? ¿Cantos traumas sofren? ¿Cantas malas lembranzas almacenan nas súas memorias? ¿E no seu subconsciente? ¿Que tipo de personalidade van ter eses nenos, con toda esa violencia que están absorbendo? Os nenos do barrio, ¿non xogan a outras cousas que non sexa á guerra?

Eu mesmo tiven unha infancia chea de sufrimento; resultado das varias guerras que vivín. Tiven que ler moito e en varios idiomas, tiven que viaxas a varios países e por varias culturas, tiven que discutir moitísimo, tiven que pasar por diferentes experiencias. Tiven que perder moitas cousas, e todo iso para chegar á tolerancia.

Moitas veces non dou resposta ás preguntas dos meus fillos sobre as imaxes tráxicas que pasan pola tele. Dígolles que xa llo explicarei máis tarde, mais nunca o fago. Pero os acontecementos sobre o terreo póñenme en apuros con eles no barrio ou na escola; e é que eles falan de todo e coñecen toda a tráxica historia.

Adonís, o meu fillo maior, de 10 anos, dime: “¿por que teño que adaptarme á guerra? ¿por que non nacín noutro país sen guerra? ¿por que non podemos viaxar? ¿por que os israelís pechan as fronteiras? ¿e por que nos atacan e por que nós os atacamos, e por que, e por que, e por que?

Nadim, o pequeno, ten 4 anos e entende o que di Adonís. Pon a man dereita preto da cabeza e comeza a cantar o himno nacional palestino. Faino con lingua de trapo e Linda insiste en celebrar o seu día.

A cidade está pechada e as rúas baleiras. O panorama é triste e a cidade séntese humillada.

A televisión pasa imaxes das vítimas dos bombardeos por todas partes na Faixa de Gaza. A gran maioría son nenos e nenas baixo ruínas, uns carbonizados e outros feitos anacos. Non quero que os meus fillos vexan iso. Cambio de canal, porque o peor drama chegou cando dixeron os nomes das vítimas e unha delas era amiga de Linda. O seu nome estaba na lista de invitados ao aniversario.

Teño unha amiga xudía, unha señora de máis de 80 anos; unha supervivente do Holocausto. Naceu en Palestina e viviu entre Arxentina e Chile. É novelista en lingua castelá, pon no seu CV. Lugar de nacemento: Palestina. Actualmente vive en Xerusalén e coñecémonos hai anos pola rede e mantémonos en contacto de cando en vez. Ela lembra a data de nacemento de Linda e chama por teléfono para felicitala. Linda sabe dicir en castelán:

—Hola, como está, señora?

E sabe unhas cancións e comeza a cantar: “Bésame mucho”.

A señora fala dos foguetes que chegaron a Xerusalén, moi preto de onde vive, e interésase por saber se estamos todos ben e a salvo dos bombardeos israelís. E desexaba de todo corazón que todo remate e que cheguemos algún día a ter paz xusta e duradeira entre os dous pobos, e dous estados. O mesmo que eu desexo.

Finalmente, a miña esposa puido preparar unha torta, grazas a que tiñamos algúns ingredientes na casa. Linda mudou a cara ao ver o pastel e comezou a sorrir. Nos nenos existe un milagre que se chama esquecemento. Ser feliz é o primeiro que buscan e a felicidade, aínda que sexa parcial e temporal, failles esquecer todo sufrimento. E por fin chegou a hora de celebrar a festa con 5 persoas, os que somos de familia.

No momento de sacar as fotos estalou un foguete preto do edificio. E no canto de cantar “Happy Birthday to you”, comezamos a cantar a canción de Timón e Pumba, coñecida por Stand by me.

Hai xa anos e varias guerras, aprendín dende a primeira a facer o papel de pallaso ante os meus fillos. Cando hai unha explosión e se asustan, saltan nos seus asentos con caras pálidas, con ollos sen bágoas, coas bocas abertas sen berro, coas miradas cheas de angustia; mirando cara a min, e dinme: “papá, fai algo por nós”. Eu mesmo non sei que facer, eu mesmo non son un heroe, e teño medo como calquera outro, e asústome. Pero ante a imaxe de pai fronte aos meus fillos, cambio traxedia por comedia e empezo a facer o pallaso, saíndome por primeira vez a canción de Stand by me, que comeza dicindo: “dom… dom… dom…”, servindo así de psicoterapia para que os nenos saquen a rabia de dentro. E foi así que non houbo Happy Birthday nin flamenco nin Shakira, senón dom… dom… dom… Timón e Pumba.

Linda cumpriu oito anos e neste período sufriu a Operación Chumbo Fundido e o drama de 2012, e todos os enfrontamentos dende 2006 até hoxe en día. Cantas veces máis vai vivilo se non se pon fin a este grave conflito que leva máis de sesenta anos?

Linda insiste: cando remate todo o bombardeo, vai facer a festa como imaxinara. E eu digo para os meus adentros: “se sobrevivimos”.