Moncho Iglesias (Vigo, 1974), escritor y traductor con espíritu aventurero, habló en O Patio de Guixar sobre sus últimos viajes

VIGO

“Me sorprendió que en China no me tomaran por un terrorista”

Moncho Iglesias (Vigo, 1974), escritor y traductor con espíritu aventurero, habló en O Patio de Guixar sobre sus últimos viajes

Una imagen de su viaje a Corea del Norte.

Una imagen de su viaje a Corea del Norte.

n n n Once años de docencia en Palestina acabaron al ser expulsado definitivamente del país. Sin embargo, el filólogo vigués Moncho Iglesias busco una nueva frontera. Así, los dos últimos años los pasó en China, dando clase de la universidad de Sisu, en Chongqing.
¿Cómo fue su estancia en Asia?
China es un mundo diferente y a nivel cultural supuso un choque intenso. Requirió un gran esfuerzo de adaptación. Por ejemplo, allí casi no hay contacto físico, lo de darse dos besos no se concibe o lo peor para mí, ¡no toman café! y no hay un sitio donde comprarlo. Tampoco fuman en narguile (pipa árabe). Yo soy adicto a las dos cosas y allí era imposible conseguirlas. Acostumbrado a que me interrogasen en todo momento, en China no tuve ningún problema. Me sorprendió que no me tomaran por un terrorista, algo a lo que ya me había acostumbrado en Palestina.
¿En contexto les interesaba aprender el castellano?
Les daba clase no como si fuera una lengua extranjera, sino como una materia de filosofía con interpretación de lecturas de periódicos o redacciones. A algunos de esos alumnos les doy ahora clase en Santiago.
¿Cómo le resultó la comunicación?
Una de las cosas que pedí fue tener clases de chino, pero solo conseguí decir algún número. Es un idioma muy tonal y yo no pillo los sonidos. El árabe tarde dos años en cogerlo, sin embargo, el hebreo. Allí había más españoles viviendo en la Universidad y también árabes. Lo cierto es que me llevo muy buenos amigos chinos.
Estando allí se aventuró a Corea del Norte. ¿Qué sensación le causó?
Quería conocerlo por mí mismo. Son tranquilos, sin estrés. Hay pocas  tiendas y bastantes librerías. Los ‘líderes’ están onmipresentes.

http://www.atlantico.net/articulo/vigo/sorprendio-china-no-tomaran-terrorista/20161207094424561931.html

Cuestionario Proust: Moncho Iglesias

Cuestionario Proust: Moncho Iglesias

Moncho Iglesias 

1.– Principal trazo do seu carácter?
-Paciencia.
2.– Que calidade aprecia máis nas persoas?
-A honestidade.
3.– Que agarda das súas amizades?
-Que entendan porque río e porque choro.
4.– A súa principal eiva?
-A impuntualidade.
5.– A súa ocupación favorita?
-Ler tombado ao sol na praia.
6.– O seu ideal de felicidade?
-Estar preto da xente que quero, non lonxe dunha praia de auga quente, fumando narguila, lendo un libro e cheirando a café.
7.– Cal sería a súa maior desgraza?
-A perda dun ser querido.
8.– Que lle gustaría ser?
-Abandeirado nas Olimpíadas.
9.– En que país desexaría vivir?
-Alí onde estea a xente que quero e que me quere.
10.– A súa cor favorita?
-Amarela.
11. – A flor que máis lle gusta?
-A chorima.
12.– O paxaro que prefire?
-O periquito.
13.– A súa devoción na prosa?
-Carlos Fuentes.
14.– E na poesía?
-Nicanor Parra.
15.– Un libro?
-A Biblia.
16.– Un heroe de ficción?
-Raskolnikov.
17.– Unha heroína?
-Lilith.
18.– A súa música favorita?
-O merengue.
19.– Na pintura?
-Frida Kahlo.
20.– Un heroe ou heroína na vida real?
-A miña avoa.
21.– O seu nome favorito?
-Breixo.
22.– Que hábito alleo non soporta?
-Calquera que empece por auto (autofotografarse…).
23.– O que máis odia?
-A hipocrisía.
24.– A figura histórica que máis despreza?
-Hitler.
25.– Un feito militar que admire?
-A revolución dos caraveis.
26.– Que don natural lle gustaría ter?
-Cantar.
27. – De que maneira lle gustaría morrer?
-Sen dor e onda a xente que quero, para poder despedírmonos.
28.– Cal é o seu estado de ánimo máis habitual?
-Alegre.
29.– Que defectos lle inspiran máis indulxencia?
-A ignorancia.
30.– Un lema na súa vida?
-Podemos (léase: «a desalambrar»).

https://cadernodacritica.wordpress.com/2015/05/04/cuestionario-proust-moncho-iglesias/

Daoud al-Ghoul, residente de Xerusalén expulsado de Xerusalén

pic 78

Silwan é un barrio árabe na beira Este de Xerusalén, pegado á muralla que rodea a cidade vella. Igual que nos campos de refuxiados, as casas golpéanse entre rúas pequenas e xente que, tras moitas xeracións, logrou construír centros sociais para os seus e mesmo para os visitantes. Entre esas calellas vive Daoud al-Ghoul, coordinador do programa xuvenil do Health Work Committees, unha organización non gobernamental palestina que trata de achegar a mellor saúde posible aos máis necesitados, e guía turístico.

Daoud naceu hai 31 anos onde xa se criaran os seus antepasados, en Silwan. Coñece a historia do lugar de primeira man e traballa como guía voluntario tanto para locais como para internacionais. En 2011, durante o Festiclown, acompañou a tropa de pallasos que encheron a vella Xerusalén e non deixou de establecer lazos entre Palestina e o mundo, dende o seu recuncho, até comezos deste mes de decembro, no que foi expulsado do seu fogar.

En 1967, o estado de Israel anexionou Xerusalén e Silwan, daquela, pasou a ser parte da municipalidade e, por tanto, a estar baixo control israelí. É por iso que os residentes de Silwan pagan os seus impostos ao goberno e teñen carnés de identidade que lles dan permiso de residencia. Con todo, estes carnés non os recoñecen como cidadáns de Israel e amais de non poder votar nas eleccións ao parlamento, o permiso de residencia está supeditado a diversas condicións e o Ministerio do Interior pode quitárllelo a calquera dos que o posúen.

Daoud, malia nacer en Xerusalén, onde sempre residiu, non é cidadán. O seu permiso de residencia pode ser revocado por non reunir algunha das condicións e daquela perder o dereito a estar en Xerusalén. Iso é o que lle pasou este mes. O 2 de decembro chegoulle unha notificación, emitida o 30 de novembro, na que se lle informaba que tiña que presentarse na estación de policía para recibir a orde de deportación, duradeira até o 30 de abril do próximo ano. Un día despois, o 3, recibiu a segunda sentenza: a prohibición de estar en Cisxordania entre o 3 de decembro deste ano e o 1 de xuño de 2015.

Silwan está nunha das abas do val de Kidron que conducen cara ao mar Morto. Segundo a Biblia era o xardín do rei, mais nos últimos anos o verxel converteuse en cemento, algo que queren mudar tanto o goberno municipal de Xerusalén como os Ministerios de Finanzas e de Asuntos sobre Xerusalén. A súa idea é ampliar o parque nacional da Cidade de David, contigua a Silwan, e dotar de infraestruturas e lugares de ocio a zona. Para iso destruirán as casas construídas ilegalmente, non sen deixar de compensar aos seus veciños, para logo construír unha nova veciñanza da que poidan gozar residentes e turistas, facendo deste xeito que mellore a economía dos seus habitantes.

Daoud non sabe por que foi deportado. En Silwan moitas familias recibiron ordes de demolición dos seus fogares, mais o caso deste guía permanece nun arquivo secreto. Agora mesmo está no único sitio onde llo permiten, na Palestina do 48, agardando, sen renderse, unha resolución.

DSCF9490
DSCF9491

DSCF9493

DSCF9497

Guna Yala. Entre selvas de cemento e mares de metal

0229.Isla Aguja, Kuna Yala

Conta a lenda que no comezo do mundo todo era xusto e perfecto. Había equilibrio entre o cosmos, a humanidade e a Nai Terra. Co paso do tempo entrou o mal, personificado en Biler e os seus fillos, e apoderáronse de Balu Wala, a árbore de sal. Dende a copa de Balu Wala dedicáronse a derruír o mundo, producindo tempestades, provocando furacáns e violando os recintos sagrados. Ibeler e os seus irmáns, representantes do ben, analizaron o problema e retiráronse para descubrir en sonos a raíz do mal. Por medio dun espía animal, os irmáns aprenden que na copa da árbore está a opulencia, a riqueza e o poder para uns poucos, e que son eles os causantes do pánico e do terror dos outros. Os irmáns deciden entón derribar Balu Wala, pero todo o que cortan de día aparece intacto á mañá seguinte, e é que a serpe, o sapo e o cervo lamben de noite as feridas da árbore, curándoa así. Por fin, Ibeler consigue organizarse con outros grupos e logra que caian peixes, cangrexos e outros animais da copa de Balu Wala, fortalecendo a comunidade, que volve vivir en paz e equilibrio.
O mito da xénese do mundo segundo a tradición kuna, ou guna, trata de dar explicación á inxustiza e á orixe do mal nas relacións humanas, produto de estruturas de poder que debemos superar, defendendo a loita pola liberdade. A sabedoría deste pobo caribeño, caído da copa dunha grande árbore envelenada algún día, florece nas súas palabras, herdadas nas voces que ecoan dunha xeración a outra.
O inicio da súa historia contemporánea é o mesmo co da súa propia orixe e a do mundo en xeral: as envexas e o afán de poder. Núñez de Balboa, que chegara a América na expedición de Rodrigo de Bastidas de 1501, retirouse, ao pouco, a vivir tranquilamente do campo. Porén, o endebedamento obrigouno a buscar fortuna e embarcarse novamente, comezando así un frutífero período de expedicións e conquistas. Así e todo, as loitas polo poder tachárono de traidor e o seu propio sogro acabou axustizándoo, facendo que o espírito de Balboa siga presente en toda Panamá, silenciando eses berros en galego que disque se escoitaron por primeira vez no Mar Caribe. E é que, conta a lenda, cando os barcos se achegaban a Panamá, o galego encargado de avistar terra berrou: “Porto, velo!” De aí o nome de Portobelo, na costa panameña, raiano con Guna Yala.
Cóntase que os kuna habitaban a selva do Darién, entre Panamá e Colombia, antes da emigración ás 365 illas do arquipélago de San Blas. Unha Real Orde da Coroa de Castela, que pedía a extinción da comunidade, aliada dos piratas ingleses cos que trataran de por fin ao sometemento español, foi o causante dos novos asentamentos. Xa establecidos en Kuna Yala, dende 2011 admítese o nome Guna Yala, pois o goberno panameño aceptou que a lingua propia dos seus poboadores non contén o son “k”.
Estes “salvaxes incivilizados”, dos que o goberno da Gran Colombia tratou de arredarse, non se cristianizaron tampouco na Panamá independente. A policía e os novos colonizadores conseguiron prohibir prácticas cerimoniais, mais non a memoria e a historia, transmitida polo xaila, o líder da comunidade, que amais de guía espiritual memoriza a historia do seu pobo, para así cantala e transmitila ao resto. O empeño, a forza e a sabedoría herdada das lendas sagradas que conectan a natureza co espírito serviron para que os kuna gañasen terreo e respecto. A Revolución Tule de 1925 non é só un vitoria dentro do colonialismo, senón tamén unha mostra de resistencia e unha vitoria sobre a dominación, o xenocidio, as ansias expansionistas e as ameazas doutras tribos belicosas.
En 1924, os kuna uníronse ao explorador, que buscaba un lugar onde plantar seringueiras para así enriquecerse. Pero en vez de terreos baldíos, o aventureiro topou cunha tribo de indios brancos, e trocou o seu afán de lucro en rebeldía. En realidade, tales indíxenas non eran brancos, senón albinos. A poboación guna posúe o índice máis alto de albinos no mundo (1 de cada 100) e, segundo a lenda, foron enviados para ensinar os seres humanos a vivir. Escollidos por teren poderes sobrenaturais, como sandar e predicir o futuro, os albinos guna mudaron así o peregrinar de Marsh e do seu propio pobo.
Daquela, grazas á intervención estadounidense logrouse un acordo de paz que outorgaba aos guna parte dos dereitos polos que loitaban. A vitoria visualizouse coa izada da bandeira rebelde: dúas faixas vermellas e unha superposta, alaranxada, no medio, e nesta un símbolo ancestral guna: unha esvástica. Segundo a tradición, o símbolo que aparece sobre a bandeira representa o polbo que creou o mundo, cos seus tentáculos sinalando os catro puntos cardinais ou os planetas, en referencia a Ibeler. As faixas vermellas representan o sangue derramado pola poboación guna de ambas beiras e a amarela a prosperidade acadada tras a revolución. Máis tarde, no Congreso Nacional Guna, en 2010, adoptouse unha bandeira diferente; nesta, a faixa inferior é verde e inclúe, no centro, dous brazos, un arco e unha frecha, amais de oito estrelas. Deste xeito, desmitificouse a teoría que defende o territorio guna como inimigo do español, baseada no feito de que na fronteira hai unha bandeira española, cunha cruz nesgándoa pola metade, representando o odio herdado durante séculos.
Nos anos seguintes, os diversos gobernos panameños trataron de corrixir os erros cometidos contra a poboación indíxena. Así por exemplo, en 1930 recoñeceuse a reserva de San Blas como territorio kuna, en 1957 declarouse a Reserva Indíxena da Comarca e en 1984 aceptouse o matrimonio tradicional como unión civil. Este, un ritual arranxado polos pais e no que o mozo pasa a vivir na casa da moza, despois de pasar as probas que demostran que é un home forte, como facer leña dunha árbore grande e convencer así o sogro da súa valía.
A voda é unha das tradicións que manteñen os indíxenas unidos, malia o proceso de desculturización global. En xeral, cando o pai da rapaza acepta o mozo, acoden ao xaila, quen advirte á parella que deben ser felices e el debe traballar para ela, e pescar, coller leña, cazar e levar alimentos a casa do sogro, a quen debe respectar como pai, igual que á sogra, que debe respectar como nai. E é que, tras o ritual, no que día a día o tempo que a parella comparte na hamaca é máis cada vez, os acabados de casar pasan a vivir co resto da familia e non se independizan até morreren os pais da muller. Só entón a filla máis grande herda a casa e o resto procura un novo lar.
O vínculo familiar é moi importante, e así o é o nacemento. As crianzas nacen entre cantos cerimoniais e aléitanse até os dous anos; e mentres as nenas visten molas dende os primeiros meses, os nenos andan espidos até chegaren aos nove anos. Xa dende cativos aprenden labores segundo o sexo e participan en festexos de iniciación. A primeira é a cerimonia da agulla, na que á nena, ás dúas semanas de nacer, perfóranlle o nariz para logo colocárenlle unha argola. O segundo rito é o do corte de pelo, no que a nena recibe un nome, que cambia na segunda cerimonia de puberdade (a primeira ocorre durante a primeira menstruación), na que amais do nome definitivo, pasa a vestir un pano na cabeza. Por outra banda, o rapaz participa dun baño ritual iniciático, durante a puberdade, e bebe chucula (bebida de millo fermentado) xunto cos homes.
Segundo a tradición oral guna, a mola existe dende o inicio dos tempos, aínda que non se coñecía por estar oculta nun lugar sagrado, en forma de talla, onde viven seres de algodón. Foi só cando unha nele (vidente) viu a confección, e levouna para con ela para aprendérllela ás mulleres. Os materiais foron cambiando co tempo; nun principio eran pintadas no corpo, despois en tecidos de algodón e xa máis tarde coséronse en teas. Por mor da dualidade na que cren os kunas, a mola está feita en dúas fases: con teas de cores superpostas e pegadas á parte dianteira da blusa. Adoitan repetir a imaxe do labirinto, no que conviven o home e os animais, no medio dunha gran vexetación que constrúe camiños complexos, e que representa o xeito no que a muller ve o mundo: como un labirinto con aparentes simetrías que reflicten a dualidade da vida e o difícil camiño cara a Deus.
Deus, Bab, é a orixe e a fin do mundo. A recompilación de tratados orais permite saber sobre a orixe do mundo, do cosmos e das loitas espirituais para defender a nai natureza. A súa non é unha relixión de ofertas nin adoracións, senón de mitos que pasaron de xeración en xeración co obxectivo de loitar para defender a Terra. No Babigala (camiño a Deus), a recompilación de mitoloxía guna, cóntase que Baba e Nana son os creadores do mundo e da Nai Terra, a onde mandan o primeiro espírito, pai da natureza, para coidar da Terra. Tras ese relato vén o incesto de dous irmáns, de onde xorden os oito planetas, personaxes que se enfrontan contra os males que prexudican a Terra, e que serven de guías para ensinar os costumes a seguir.
O home é un ser dual composto de corpo e espírito, e sagrado, como todo o demais. Por iso, a relixión non ten un lugar restrinxido para a poboación, e a morte non é máis que unha cerimonia de partida que se celebra con cánticos e na que se deixa o morto percorrer o río, representación do mundo subterráneo. Non existen ceo nin inferno e os mortos entérranse no cemiterio, á beira do río, na cima dunha montaña, ou ben nunha leira familiar. Este costume variou, e non sempre o río está presente nas cerimonias porque, malia seren habitantes de río e non de mar, os gunas tiveron que adaptarse ao mar e coñecer profundamente as súas entrañas debido á colonización. Así e todo, o habitual é colocar o defunto nunha hamaca, tapalo coa roupa que usaba e poñer terra por riba, facendo a forma dunha muller embarazada, simbolizando o seu regreso ao mundo. Amais, a tumba oriéntase cara o interior da terra, a xénese, que tiveron que abandonar por fuxiren da guerra.
O guna considera que as plantas teñen alma e, amais, foron as primeiras en habitar a terra. Por iso falan con elas e úsanas xunto a cantos terapéuticos para curar todo tipo de enfermidades. Manigueuigdinapi, poeta kuna, describe como o dengue ataca a comunidade acotío e como hai poucos días curou a filla: “No centro de saúde non había nin unha pastilla e correr á cidade supoñía 3 horas por mar e 2 por terra, amais dos dólares que non tiñamos. Na illa moitos nenos comezaron a enfermar e decidimos chamar o nele, o xamán, que cantou ás sementes de cacao nun sahumerio ardente. A milla filla Yala foi impregnada co fume de cacao e logo bañouse con auga de río.” Así, aos poucos días xa danzaba e corría pola illa.
A nación guna está organizada dende a chegada de Ibeorgun, quen, segundo a mitoloxía, fixo que sobrevivisen os ritos, cantos e costumes do seu pobo, e incluso a organización política. Se Ibeler é o personaxe guerreiro que serviu de abandeirado do conflito de 1925, Ibeorgun é o ancián ao que escoitaron os neles e sabios que transmitiron a súa filosofía e ensinanza. Da súa concepción política e social naceu o congreso xeral, e logo as diferentes delegacións e representacións: o congreso da cultura, o congreso local, os xailas xerais e os xailas locais.
Ibeorgun afirmaba que a comunidade existe grazas ao traballo común, que nace na casa do lugar. Comparaba esa casa física coa comunidade enteira, xa que os paus da casa conversan entre si e axúdanse a fortalecer o sitio, do mesmo xeito que debe facer a comunidade para fortalecer o tecido social propio do colectivo. “Os vellos dicían que cando non coidamos da nosa casa e non varremos os arredores chegará un día no que o mar se encargará de varrelo todo. O mar estenderá o seu vestido azul sobre nós, arrastrando todo o que atope de camiño. Entrará polas rúas para recoller todo o lixo que nós non soubemos eliminar. Mais se o mar actúa así é debido ao noso mal comportamento. Se vai contra nosa, é pola nosa culpa.”
Kuna Yala non ten calendarios. Os aniversarios e as festividades importadas de Occidente son só adaptacións que ás veces se engaden ás festividades propias, donas do pobo, igual que eles o son do seu territorio. E é que grazas á súa afouteza e organización lograron que subsistise a súa xente, cunha economía baseada no cultivo do millo, o plátano e o coco; a pesca, sobre todo de lagosta e centola; e o turismo, regulado polas autoridades e formas de vida kuna.
As 365 illas kuna, parapetadas por pequenas comunidades no continente, manteñen unido o grupo, cunha cultura viva e forte, bastión da historia de América, Abya Yala. Os gunas, ricos en lendas e tradicións, seguen a edificar o seu presente, cun pasado atemporal que mora con eles, e que permite que sobreviva Guna Yala entre selvas de cemento e mares de metal.

0243.Isla Aguja, Kuna Yala

0212.Kuna Yala, San Blas

0196.Peirao de Kuna Yala, San Blas

Guna Yala (1) Guna Yala (2) Guna Yala (3) Guna Yala (4)

Exposición fotográfica Palestina: do Día da Terra (30 de marzo) á Nakba (15 de maio)

O 30 de marzo celébrase o Día da terra e o 15 de maio a Nakba. O primeiro reivindica a expropiación de terras a árabes na Galilea de 1976; un feito que provocou protestas e confrontacións nas que morreron seis palestinos, centos resultaron feridos e milleiros doutros remataron no cárcere. O día da Nakba é o día da catástrofe; o día despois á declaración de independencia do estado de Israel e que provocou que uns 700.000 palestinos tivesen que abandonar os seus fogares.

Entre o 30 de marzo e o 15 de maio, a Libraría Andel, en Vigo, expón fotografías de Palestina.

Bil’in é unha aldea que resiste a súa existencia coa posta de sol escondéndose entre os edificios dun asentamento que limita con arames, muro e estradas que separan o lugar das súas terras. Durante anos, como reflectiu Emad Burnat en Cinco cámaras rotas, as escavadoras e os guindastres toparon semanalmente con veciños que protestaban contra o seu asolamento, converténdose así Bil’in nun símbolo da loita non violenta contra o muro.

Abu Diss está separada de Xerusalén por un muro que serve de espectador de partidos de fútbol afeccionado e onde as pancartas dos equipos son berros triunfais a favor de de seareiros humanos sen formigón.

Nun cumio, o rei Herodes construíu un palacio-fortaleza como homenaxe a si mesmo: Herodión. Os restos atópanse en área C, coma o 62% de Cisxordania, baixo control israelí. Amais dunha base militar e de asentamentos israelís, a aldea de Za’tara linda co lugar; unha aldea dende onde se divisa o deserto e, en días de poucas nubes, o Mar Morto e Xordania.

En abril de 2002 o campo de refuxiados de Yenín quedou asolagado durante un bélico mes no que morreron 52 palestinos e 24 israelís. Un ano despois, Juliano Mer-Jamis dirixía un documental, Os nenos de Arna, no que contaba o traballo da súa nai, nos 80, creando un teatro para crianzas en Yenín. Durante a filmación, o director descubriu que algúns dos nenos que participaran na construción do teatro se converteran en milicianos e morreran. En 2006, Mer-Jamis logrou abrir un teatro comunitario, o Teatro da Liberdade, que segue en pé, malia a morte do seu director, asasinado ás portas do teatro o 4 de abril de 2011.

En abril 2007, o artista francés JR pendurou pósteres de 2 metros de longo coas caras riseiras que fotografou en distintos palestinos e israelís. O proxecto, “Face2Face” (“caraAcara”), pretendía unir sorrisos no muro, como en Belén, separado de Xerusalén por unha muralla de formigón que serve, ás veces, de lenzo para expresar berros diversos.

En abril de 2007 inaugurouse o estadio internacional de fútbol de Al-Khader, preto de Belén.

 

Leila Khaled naceu en Haifa o 9 de abril de 1944. En 1948 fuxiu a Líbano e aos 15 anos enrolouse no Movemento Nacionalista Árabe. A rama palestina do movemento converteríase logo na Fronte Popular para a Liberación de Palestina, da que forma parte. A súa implicación levouna a participar, en 1969, no secuestro dun avión de pasaxeiros da liña Los Ángeles-Tel Aviv, durante a escala en Roma. Despois de desviar o avión cara a Damasco, liberáronse os 116 pasaxeiros e voouse o avión. As fotos de Leila Khaled, cun rifle e unha kuffieh, percorreron o mundo e por iso se someteu a varias cirurxías, para ocultar a súa identidade e así poder participar en futuros secuestros e non levar o rostro dunha icona.

Abril significa primavera e verdor. As flores agroman en Palestina e as árbores énchense cos seus froitos, como a amendoeira, que despois das flores brancas de febreiro dá améndoas, que se venden e consomen verdes en abril.

 

O 10 de abril de 1948, Jacques Rinior, delegado da Cruz Vermella Internacional en Palestina, dixo recibir unha chamada telefónica de socorro dun árabe: “A voz requiría a miña presenza inmediata no poboado árabe de Deir Yasin, situado a poucos quilómetros da cidade de Xerusalén. O meu comunicante informaba que todos os habitantes de dita aldea foran aniquilados”.

 

“Todo o mundo ten dereito á liberdade de movemento, mais non todos teñen esa opción. As restricións de movemento son un dos desafíos máis grandes para a xente palestina que vive baixo a ocupación. Os palestinos non poden moverse libremente nas estradas ou dunha cidade a outra”.

O 11 de abril celébrase o Maratón de Belén, coa intención de moverse e mover cousas; unha idea que comparte Wurud Sawalha, atleta palestina, e abandeirada nas Olimpíadas de Londres.

No val de Artás, entre leitugas famosas en toda Palestina, que o día 12 festexan o Festival da Leituga de Artás, creceu o Convento Hortus Conclusus alá polo 1901. Entre Belén e as piscinas de Salomón, rodeado de montañas de oliveiras, o convento rememora as visitas de Salomón ao lugar, recollidas no “Cantar dos Cantares”.

O 13 de abril celébrase a Pascua samaritana. Os samaritanos son unha comunidade que na actualidade non chega a 800 membros, mais que contou con máis dun millón no período romano. As guerras provocaron unha diminución drástica que, porén, non acabou coas tradicións. O día do Sacrificio, os homes do lugar, no Monte Gerizim, saen das súas casas con cordeiros que logo serán sacrificados. Toda a comunidade se congrega arredor do centro da aldea, onde están sempre dispostos os fornos escavados na terra e onde, despois das oracións do sacerdote maior, se sacrifican os animais. Tras varias horas, a comunidade samaritana comparte a comida con cánticos e oracións, lembrando o mandamento escrito no Éxodo.

O 14 de abril de 1948 rematou o mandato británico en Palestina. Dito mandato outorgáballe ao goberno británico a parte sur da Siria otomá dende 1923 até 1948. Aínda hoxe en día poden verse mostras dese período, como caixas de correos en Nablus, inexistentes na actualidade.

En 1936 a poboación xudía en Palestina aumentou considerablemente debido ao incremento do antisemitismo en Europa e ás restricións migratorias de Estados Unidos. A tensión creceu e o 15 de abril dese ano convocouse unha folga xeral que urxía a desobediencia civil, a negativa ao pago de impostos e o cese da inmigración xudía. O asasinato dun xudeu preto de Nablus fixo que comezase “a gran revolta”, que enfrontou as forzas británicas, que apoiaron á axencia xudía, a Haganá, e a poboación árabe.

Darwish también grita en gallego

Darwish también grita en gallego

– 6 MARZO, 2014PUBLICADO EN: CONFLICTOSDERECHOS HUMANOSJORDANIAORIENTE MEDIOPALESTINA

Moncho Iglesias Míguez espera un permiso que le permita volver a enseñar castellano en Palestina.

Profesor en la universidad An-Najah en Nablus, sus clases han sido suspendidas por su ausencia

Moncho_600Moncho Iglesias fumando Narguila en un café de Nablus. Foto: Laila M. Rey

Por Laila M. Rey*

Amman, JORDANIA// El poeta palestino Mahmud Darwish escribió una vez que sobre su tierra había algo que merecía vivir. El tartamudeo de abril o el olor del pan al alba. Y es en Nablus donde a Moncho Iglesias Míguez -filólogo y poeta gallego- le gusta vivir. Allí enseña castellano, estudia, pasea sobre aquella tierra y acaba el día fumando narguila. Ha leído ese y otros poemas de Darwish e incluso se atrevió a traducir del árabe al gallego su famoso Carné de Identidad.

“Poder poner sus poemas en gallego significa acercar lo gallego a lo palestino y viceversa. Es como acercar las dos culturas y que se den la mano. Es divertido porque tienes que hacer que se entiendan culturas muy diferentes, y que ambas logren comprenderse por medio de esos gritos que son la poesía de Darwish muchas veces,” explica Moncho sin perderse entre la mata de pelo que sale de su cabeza pensante.

Pero sus alumnos de la universidad de An-Najah en Nablus llegaron un día a clase y se encontraron con la sorpresa de que su profesor había desaparecido. En septiembre, cuando quedaban pocos días para que expiara el plazo de su visado, Moncho salió del país como cada año para renovarlo. “Cuando trabajaba como lector para el gobierno español tenía visado por varios años; pero al empezar a trabajar para la universidad ya solo eran de un año”, relata.

Se hospedó en un hotel en Jordania,  visitó la librería más grande de Amman y compró todos los libros que pudo, entrevistó a refugiados para su tesis, fumó narguila y habló con todos los taxistas palestinos que encontró. El día señalado para regresar, se despidió de sus nuevos amigos y se dirigió a la frontera. Doce horas más tarde estaba de vuelta.

“Me dijeron –las autoridades israelíes– que no había ningún problema, pero que tenía que tener un visado de trabajo, ya que estaba trabajando en la universidad. El plan inicial era salir, para que me diesen un visado de turista, por lo menos temporal, y así le diese tiempo a la universidad para tramitar el visado para quedarme otro año”, recuerda Moncho. Pero al no concederle visado de turista, la universidad tampoco pudo tramitarle el visado que le permite residir en Nablus. Un viaje sin retorno.

A pesar de que Moncho trabaja para la universidad palestina, el acceso a los territorios está controlado por el Estado de Israel y por tanto, ninguna persona puede acceder a ellos sin el permiso de las autoridades israelíes.

“Me explicaron que entendían que yo era un profesor, que enseñaba, que no hacía nada malo, que estaba bien que no mintiese y que Israel abre las puertas a todo el mundo y todos son bienvenidos, pero que no podía entrar porque necesitaba un visado de trabajo y mientras no lo obtuviese no podría entrar”, asegura el poeta.

A las 12 de la noche la frontera cerró y Moncho se quedó en medio del desierto, sin poder ir a ningún sitio. “La policía de la frontera jordana se portó muy bien y me consiguieron un taxi”, continúa. Unos cuantos días después, lo volvió a intentar por la frontera de Sheikh Hussein. “La segunda vez fue lo mismo sólo que además me abrieron lo que llevaba y lo revisaron todo. Otra vez salí cuando ya todo estaba cerrado, sin taxis ni autobuses ni nada para volver”, se lamenta.

Lo primero que hizo al día siguiente fue llamar a la universidad y desde allí le recomendaron que volviera a Galicia en vez de esperar en Amman a que todo se solucionase. Y regresó. “Llevo esperando desde entonces”,comenta resignado. No ha perdido el tiempo y durante su estancia en Galicia ha presentado su “Abuelita avoíña”, un poemario en gallego y en castellano dedicado a su abuela.

Construyendo puentes

“Un niño, un profesor, un lápiz y un libro puede cambiar el mundo” decía la joven Malala Yousafzai hace unos meses en Naciones Unidas. ¿Cómo influye el aprendizaje del castellano en Palestina? “La lengua que les enseño es muy diferente para ellos, pero más la cultura. Y eso es muy interesante, ver cómo nos relacionamos y compartimos ideas, cómo aprendemos unos de otros, cómo nos asombramos, las criticamos, las aceptamos, avanzamos y nos entendemos”, reflexiona Moncho Iglesias.

Aprender un idioma puede marcar una diferencia importante en la vida de cualquier persona. Sus alumnos de la universidad An-Najah sufren la ausencia. Conseguimos acceder a ellos gracias a Internet. Conocemos a Rawuan –nombre ficticio para proteger su identidad-, joven palestina y estudiante de francés.

“Empecé a ir a las clases de Moncho hace tres años, aunque sin llegar a inscribirme nunca porque lo que me importaba era escuchar”. A Rawuan le interesan los idiomas para forjarse un futuro en el extranjero. “Empecé a estudiar español a los 15 años por Internet y luego decidí seguir estudiando en la universidad. Espero viajar pronto a Europa para darle uso.”

Sus estudiantes valoran la oportunidad que representa Moncho en sus vidas: “Hay clases de español en el centro de idiomas, pero Moncho era el único nativo que enseñaba español como materia universitaria” relata la palestina “Durante el primer semestre, otra nativa pudo sustituirle pero este semestre nadie ha podido reemplazarlo” se lamenta.

Como todo estudiante entusiasta, Rawuan ha encontrado algunos tesoros de nuestro idioma, como por ejemplo en la lengua de Neruda. Desde una red social, Rawuan nos manda un enlace a su poema favorito:Puedo escribir los versos más tristes esta noche. Pensar que no la tengo. Sentir que la he perdido. La poesía se transforma en idioma universal. “Si hay algo que nos gusta de Moncho es que entiende la cultura palestina y al hacerlo, nosotros también nos acercamos mejor a la cultura española a través de la lengua”, dice convencida.

También cuenta lo mismo Odai, estudiante de Turismo y Arqueología. “Moncho sabe árabe, conoce la cultura palestina, y es estupendo porque conecta con los otros” describe Odai sobre Moncho. Y prosigue: “Lo que más me gusta es que no habla árabe en las clases, sólo español”.Cuenta que eso le ayudó a familiarizarse desde el principio con la lengua coloquial, aunque lo que prefiere son las novelas y la música. “Me gusta Pablo Alborán, sus canciones muy maravillosas” dice chapoteando su castellano.

Al igual que Rawuan, Odai también piensa marcharse al extranjero como futura alternativa: “Espero mucho viajar a España, y trabajar también, ¿por qué no?” Desde que Moncho no está, Odai no sólo echa de menos a su profesor, sino que también demuestra el afecto sincero de un amigo. “Moncho no es como los otros profesores en la universidad, siempre fue como un hermano o un amigo, muy modesto, simpático, simple, amable, le extraño muchísimo”.

Romper el muro del silencio

“Me duele no poder entrar en Palestina porque me duele Palestina y porque vivo allí”, cuenta Moncho Iglesias sobre las razones de romper su silencio medio año después. Si ha dejado pasar todos estos meses, dice, es porque esperaba que las cosas se solucionasen con el tiempo. “No quería que se banalizase la historia y ser protagonista de la historia de un errante que se queda sin poder seguir su viaje”.

Pero como el protagonista de la Odisea, su intención es volver a Ítaca a toda costa, a pesar de que alzar la voz conlleve consecuencias. “No sabía si hablar del asunto iba a empeorar las cosas. Creo que no, la realidad es así y es bueno compartirla para que se sepa un poco más de esa realidad.”

La universidad An-Najah sigue siendo la responsable de expedirle el visado de trabajo propio de un profesor universitario, pero para ello deberá contar con la aprobación de las autoridades israelíes, informadas de que Moncho no es un simple turista y que Nablus no es un lugar donde hacer turismo, sino donde está parte de su vida. No parece que vaya a ser fácil.

“Llevo ya muchos años en Palestina, trabajando, y supongo que eso es algo molesto”, responde Moncho acerca de la negativa de las autoridades israelíes. Y eso que Moncho también se ha interesado por la otra lengua que comparte espacio con el árabe. Moncho aprendió hebreo en la Universidad Hebrea de Jerusalén donde permaneció un año y ha traducido varios textos del hebreo al gallego, como El conductor de autobús que quería ser Dios.

Mientras se resuelve su odisea, los alumnos de la universidad de Nablus siguen leyendo a Neruda o escuchando las baladas de Pablo Alborán, a la espera de que el profesor “que sólo habla español en la clase”vuelva y les enseñe un poquito más de España, un poquito más de Galicia, un poco más sobre cómo expresar el mismo grito en otro idioma.

_________________

* Laila M. Rey en Twitter @Laila_mu es periodista especializada en Relaciones Internacionales. Actualmente reside en Amman, Jordania.

http://hemisferiozero.com/2014/03/06/darwish-tambien-grita-en-gallego-2/